"Oyun zekayı geliştiriyor"

Çocukların sağlıklı gelişimi için sevgi ne kadar gerekliyse oyun ve oyuncaklar da o kadar gerekli. Oyun çocuğun bedensel duygusal sosyal zihinsel ve dil gelişiminde önemli rol oynar hayal gücünü geliştirir.
Sosyal hizmet uzmanı Hicran Karadoğan Kınık 0-6 yaş grubu çocukların gelişiminde oyun ve oyuncakların önemine dikkat çekerek çocuk için yaşamı öğrenme aracı olan oyunun büyük öneme sahip olduğuna işaret etti. Oyun oynarken çocukların mutlu olduğunu çocuğun büyümesi ve sağlıklı gelişmesi için beslenme sevgi bakım ne kadar gerekli ise oyun ve oyuncakların da o kadar gerekli olduğunu oyunun çocuğun bedensel duygusal sosyal zihinsel ve dil gelişiminde önemli rol oynadığını belirten Hicran Karadoğan Kınık oyun oynamanın çocuğun gelişimindeki etkileri hakkında da bilgi verdi.

Oyun yoluyla çocukların düşünmeyi ve kendi başına karar vermeyi sorumluluk almayı işbirliği yapmayı ve paylaşmayı öğrendiğini hayal gücünü becerilerini geliştirdiğini dikkatini bir noktaya toplamayı ve becerilerini organize etmeyi öğrendiğini ifade eden Kınık "Çocuk oyun oynayarak kendini tanır. En güçlü ve doğal dürtülerinden biri olan saldırganlık dürtüsünü boşaltma olanağı bulur. Değişik sosyal rolleri deneme duygularını dışa vurma imkanını elde eder ve başka nesneler ya da insanlarla ilişkilerini inceler. Oyun kas gelişimini hızlandırır ve güçlendirir. Çevresini araştırma objeleri tanıma ve problem çözme imkanı sağlar. Kendisini ifade etmeyi sözlü olarak ifade edilenleri anlamayı öğrenir yeni sözcükler kazanır. Çocuk toplu yaşam için gerekli olan kuralları öğrenir" dedi.

Anne-baba çocukla birlikte oyun oynarken karşılıklı gülümseyerek ve mümkün olduğunca göz göze gelerek neşeli bir atmosfer oluşturmaya çalışmalıdır. Ayrıca bebeğin el ve ayak parmaklarıyla oynayarak vücudundaki organlara dokunarak ismini söylemesi de gerekir. Çocuğun aynada kendini ve anne-babayı görmesi sağlanmalı. Anne-baba çocuğun farklı şekiller renkler görmesini ve sesler duymasına yardımcı olmalı. Eşyalara dokunmasına fırsat verip anlayabilmesi için zaman bırakıp ve daha sonra da tanıyabilmesi için ne olduğunu tekrarlamalı. Bebeğin elinde tutması için mandal plastik bardak kaşık çıngırak gibi değişik şekillerde eşya ve oyuncaklar vererek ellerini bol bol kullanmasını sağlamalı. Yumuşak ses tonuyla konuşup nazik hareketlerle yaklaşıp şarkılar söylenmeli. Çocukla birlikte resimlere kitaplara bakıp kitap okuyup müzik dinletip el çırptırırsa çocuk için en iyi oyun ortamını oluşturmuş olur. Oyun oynarken geçen zamanın mutlu neşeli ve öğretici olmasına yardımcı olur. Oyun düşünceler duygular ve ilişkiler içinde beceri ve kontrol kazanmanın önemli yoludur. Oyuncak ise çocuğun beş duyusu ve duygularını uyaran değerlendirme ve uygulama yetilerini geliştiren hayal gücünü zenginleştiren bedensel ve sosyal gelişimini hızlandıran oyun aracıdır.


Yaş gruplarına göre oyuncaklar
Çocuğun yaş ilgi ve gereksinmelerine göre oyun ve oyuncak tercihlerinin de değişir.

0-6 aylık dönemde:
İlk 6 ayında çocuk ses şekil ve renklere karşı duyarlıdır. Bu dönemde görsel ve işitsel duyulara yönelen hareketli oyuncaklar çocuğun dikkatini çeker ve neşelendirir. Çocuk yeni ve ilginç olan her şeye bakmak dokunmak seyretmek ister. Bu çocuğun öğrenme yoludur. Yatağının üzerine asılabilen sallanınca ses çıkaran canlı renkleri olan objeler ve rahatça tutulabilen çıngırak bu dönemin vazgeçilmez oyuncaklarıdır. Bu aylarda yine müzik kutuları renkli halkalar kumaştan ve plastikten kucaklanacak bebekler tercih edilebilir. 4. ayından sonra çeşitli boylarda toplar tutmalı çıngıraklar bez bebekler lastik ve plastik sıkmalı oyuncaklar diş kaşıyıcı halkalar iç içe geçen kutular seçilebilir ve radyo-teyp dinletilebilir.

7-12 aylık dönemde:
Oturmaya başladığı 7. aylarından itibaren çocuk uzanabildiği her şeyi yakalamaya yakaladığı her şeyi de ağzına götürmeye çalışır. En çok hoşlandıkları; bir elinden diğerine kolayca geçirebildiği renkli halkalar avuçlayabildiği plastik küpler kemirebildiği kauçuk nesneler hırpalandığı zaman bozulmayan yumuşak bebek ve hayvancıklardır. Tutunarak da olsa ayağa kalkabildiğinde eline geçen her şeyi yere atmaktan zevk aldığından zıplayan yere düşünce ses çıkaran oyuncaklar ilgi odağıdır. Boy boy renkli toplar iç içe geçebilen kutular renkli makaralar bebekler kitaplar renkli büyük resimler bu dönemin oyuncakları arasında yer alır. Ayrıca 7. ayından itibaren oynanmaya başlanan annenin tekrar kendine geri döneceğini öğrenmesini sağlayan "cee e" oyunu çocuğun anneden ayrılma kaygısını kontrol etmesine yarar. Annenin her gözden kayboluşunda duyulan gerginlik anne görüldükten sonra gerginlikten memnuniyete dönüşür. 10-12. aylarında tef davul kapaklı kutular düdük kitaplar resimler kalın kalemler bahçe ve kum oyuncakları banyo oyuncakları balonlar toplar itilen ya da çekilen tekerlekli oyuncaklar telefon çevirme gibi etkinlik setleri tercih edilebilir. Bu dönemde oynanılabilecek kum ve su çocuğun dokunma hissinin gelişimini sağlar ve çocuğa büyük haz verir. Deneyim ve keşif olanakları sağlayan kum ve su sayesinde utangaç çocuk uyarılır saldırgan çocuk sakinleşir.

13-18 aylık dönemde:
Bu aylarda itmeli çekmeli ses çıkaran oyuncaklar üstüne ve içine oturulabilecek büyüklükte tahta veya plastik büyük hayvan türü oyuncaklar boş tahta ve mukavva kutuları küçük sandık sepet ve tabureler ayrıca oyuncak süpürge faraş ve bezler öykü kasetleri çocuk şiir ve resim kitapları tercih edilebilir.

19-24 aylık dönemde:
Bu aylarında çocuk bütünü parçalara ayırmaktan kutuyu doldurup boşaltmaktan kule ve köprü yapmaktan büyük zevk alır. Bu dönemde çocuğun ilgisini çeken oyuncaklar arasında mutfak eşyaları farklı büyüklükteki plastik parçalar saçları ve elbiseleri olan bebekler ve arabalar yer alır. Bu dönemin sonuna doğru çocuk tahta parçasını arabaymış gibi hareket ettirebilir. Bazı hareketleriyle anne-babayı taklit edebilir. Bu dönemde minyatür marangoz oyuncakları (tahta çekiç ve çiviler) mutfak setleri gözde oyuncaklardır. Ayrıca bu dönemde yine tahta bez veya plastik hayvanlar evde ve sokakta kurulan salıncaklar kova kürek çocuk şiir kasetleri ve kitapları tercih edilebilir.

25-30 aylık dönemde:
Bu dönemde çocuk hayal gücüne dayanan oyunlardan hoşlanır. Oyuncaklarıyla konuşur onlara kızıp bağırabilir. Bedensel olarak gelişmiş olduğundan rahatlıkla takla atar topa tekme atar çok aktif olduğundan yeni oyunlar yaratır ve bu oyunları uygular. Evcilik bakkalcılık postacılık ve doktorculuk oyunlarında çeşitli kıyafetlere girip canlandırmayı sever. Bu dönemde çocuğun oyun malzemeleri; sorun çözmeyi yaratıcılığı ve duygularının arıtılmasını yansıtılmasını destekleyici oyun hamuru kil ve inşa blokları gibi "yapılandırılmamış" oyun araçlarından oluşabilir. Bu dönemde çocuğun oynaması için; parmak boyası keskin olmayan makaslar ve kağıtlar renkli çıkartmalar öykü ve masal kitapları teyp ve çocuk şarkı kasetleri bebek bebek arabaları gibi itmeli ve çekmeli tekerlekli araçlar üç tekerlekli bisiklet basit bilmeceler ve tahmin oyunları (hayvanları ağaçları çiçekleri bilmesi gibi) küçük süpürge faraş küçük tencere tabak fincan gibi ev işi araçları tahtadan veya plastikten çekiç kerpeten tornavida gibi araçlar hayvanat bahçesi gezileri veya yakın çevre gezileri su kum kil gibi doğal oyun malzemeleri çocuğun dokunma duygusunun gelişimine deneyim ve keşif olanaklarının sağlanmasına utangaç çocuğun uyarılmasına saldırgan çocuğun sakinleşmesine ve çocuğun dikkatini bir konu üzerinde toplamasına yardımcı olduğu için tercih edilebilir.

49-60 aylık dönemde:
Bu dönemde çocuk grup oyunlarına ilgi duyar. Yavaş yavaş çevresini tanımaya başlar yaşıtlarıyla arkadaşlık kurar. Oynadıkları oyunların kurallarına saygılı olmayı öğrenir. Bu dönemde çocuğun oynaması için; kesme-yapıştırma çizim yapma resim boyama ve öykü masal kitapları şekil verebileceği el becerisini geliştirmenin yanında hayallerini gerçekleştirebileceği oyun hamuru kum kil su gibi malzemeler 3 tekerlekli bisiklet tekerlekli patenler ip atlama seksek bilye körebe saklambaç çember çevirme gibi oyunlar oyun parkları ve doğa gezintileri önerilebilir.


Oyuncak satın alırken...
Çocuğun gelişimine uygun oyuncaklar seçilmelidir. Oyuncağın tüyleri çocuğun ağzına burnuna kaçmamalıdır. Zehirsiz boyalarla boyanmış olmalı zehirli maddeler içermemelidir. Yıkanabilir dayanıklı sağlam olmalıdır. Yutulacak ve kolayca kopup çocuğun ağzına atacağı kadar küçük parçaları olmamalıdır. Sivri uçları kesici kenarları parmaklarının sıkışabileceği ek yerleri ve gözlerine zarar verebilecek çıkıntıları olmamalıdır. Çocuğun bedenine uygun büyüklükte ve ağırlıkta olmalıdır. Oyuncaklar düzenli olarak gözden geçirilmeli hasarlı ve kırık olanlar tehlikeli olabilecekse atılmalıdır. Bozuk para kibrit çakmak sigara gibi malzemeler çocuğa zarar verebileceğinden oynaması için verilmemelidir. Oyuncakların oyun değeri olmalı bedensel zihinsel sosyal ve dil gelişim alanlarının tümünü birden destekleyebilecek zengin uyarıcıları içermeli çok fonksiyonlu olmalıdır.

_______________________